صفحه ٥٤

بودند; و خوردن اموال مردم به باطل; و براى کافران آنها، عذاب دردناکى آماده کرده ایم».(43)
بنابراین ربا، نوعى اکل مال به باطل و درآمدى است بدون دلیل عقلى و منطقى و بى جهت و از جمله ثروت هاى بادآورده مى باشد.
سؤال: به نظر مى رسد که بعضى از کارهاى مشروع در اسلام، مثل مضاربه نیز درآمدى بدون دلیل است، چون سرمایه گذار هیچ زحمتى نمى کشد و فقط با استفاده از سرمایه خود سود مى برد، همانند رباخواران که زحمتى متحمل نمى شوند و پیوسته سود مى برند.
جواب: پاسخ این سؤال با توجّه به یک نکته روشن مى شود و آن این است که سرمایه اى که در مضاربه مورد استفاده واقع مى شود اگر مشروع باشد و در راه مشروع نیز بکار گرفته شود و طبق قرارداد مضاربه، معامله و تجارت انجام گیرد، فرق روشنى با ربا دارد، چون اولا مضاربه کارى معقول و منطقى است که در طریق خدمت جامعه قرارمى گیرد، در حالى که رباخوار هیچ گونه خدمتى نمى کند و ثانیاً در مضاربه، احتمال سود و زیان هر دو هست; یعنى سرمایه گذار و کارگزار (عامل) هر دو در سود و زیان سهیم هستند.
در حالى که در ربا احتمال زیان منتفى است و تمام زیان ها متوجّه وام گیرنده است. بنابراین مقایسه این دو با هم صحیح